Yem hissəciklərinin ölçüsünün təyin edilməsi metodu
Yem hissəciklərinin ölçüsü yem xammalının, yem əlavələrinin və yem məhsullarının qalınlığına aiddir. Hazırda müvafiq milli standart "Yem Üyüdülmə Hissəciklərinin Ölçüsünün Təyin Edilməsi üçün İki Qatlı Ələk Ələkləmə Üsulu"dur (GB/T5917.1-2008). Test proseduru Amerika Kənd Təsərrüfatı Mühəndisləri Cəmiyyəti tərəfindən verilən sınaq metoduna bənzəyir. Yemin əzilmə intensivliyinə görə əzilmə iki növə bölünə bilər: iri əzilmə və incə əzilmə. Ümumiyyətlə, iri əzilmə üçün hissəcik ölçüsü 1000 μm-dən böyük, incə əzilmə üçün isə 600 μm-dən azdır.
Yem sarsıdıcı prosesi
Tez-tez istifadə olunuryem fabrikləriçəkic dəyirmanları və baraban dəyirmanları daxildir. İstifadə zamanı əzmə gücünə, enerji istehlakına və yem növünə görə seçilməlidir. Çəkic dəyirmanı ilə müqayisədə baraban dəyirmanı daha vahid hissəcik ölçüsünə, daha çətin işləməyə və daha yüksək maşın xərcinə malikdir. Çəkic dəyirmanları taxıl nəm itkisini artırır, səs-küylüdür və əzildikdə daha az vahid hissəcik ölçüsünə malikdir, lakin quraşdırma dəyəri baraban dəyirmanının yarısı qədər ola bilər.
Ümumiyyətlə, yem dəyirmanları yalnız bir növ üyüdücü quraşdırır,çəkic dəyirmanıvə ya barabanlı dəyirman. Son tədqiqatlar göstərir ki, çoxmərhələli xırdalama hissəcik ölçüsünün vahidliyini yaxşılaşdıra və enerji istehlakını azalda bilər. Çoxmərhələli xırdalama əvvəlcə çəkicli dəyirmanla, sonra isə barabanlı dəyirmanla xırdalanmanı nəzərdə tutur. Lakin müvafiq məlumatlar azdır və əlavə tədqiqat və müqayisə tələb olunur.
Taxıl Yeminin Enerji və Qida Həzminə Hissəcik Ölçüsünün Təsiri
Bir çox tədqiqatlar dənli bitkilərin optimal hissəcik ölçüsünü və hissəcik ölçüsünün enerji və qida maddələrinin həzm olunmasına təsirini qiymətləndirmişdir. Optimal hissəcik ölçüsü tövsiyə ədəbiyyatının əksəriyyəti 20-ci əsrdə ortaya çıxdı və orta hissəcik ölçüsü 485-600 μm olan yemin enerji və qida maddələrinin həzm olunmasını yaxşılaşdıra və donuzların böyüməsini təşviq edə biləcəyinə inanılır.
Çoxsaylı tədqiqatlar göstərir ki, dənlərin əzilmiş hissəcik ölçüsünün azaldılması enerji həzmini yaxşılaşdırır. Buğdanın dənə ölçüsünün 920 μm-dən 580 μm-ə endirilməsi nişastanın ATTD-ni artıra bilər, lakin GE-nin ATTD dəyərinə təsir göstərmir. 400 μm arpa pəhrizi ilə bəslənən GE, DM və CP donuzlarının ATTD-si 700 μm pəhrizindəkindən daha yüksək idi. Qarğıdalının dənəcik ölçüsü 500 μm-dən 332 μm-ə düşəndə fitat fosforunun parçalanma sürəti də artmışdır. Qarğıdalının dənə ölçüsü 1200 μm-dən 400 μm-ə düşəndə DM, N və GE-nin ATTD-si müvafiq olaraq 5%, 7% və 7% artmışdır və üyüdücü maşın növü enerji və qida maddələrinin həzminə təsir göstərə bilər. Qarğıdalı dənəsinin ölçüsü 865 μm-dən 339 μm-ə düşəndə nişastanın, GE, ME və DE səviyyələrinin ATTD-sini artırdı, lakin P-nin ümumi bağırsaq həzminə və AA-nın SID-nə heç bir təsir göstərmədi. Qarğıdalı dənəsinin ölçüsü 1500 μm-dən 641 μm-ə düşəndə DM, N və GE-nin ATTD-si artırıla bilərdi. 308 μm DDGS ilə bəslənən donuzlarda DM, GE-nin ATTD və ME səviyyələri 818 μm DDGS donuzlarındakından daha yüksək idi, lakin hissəcik ölçüsü N və P-nin ATTD-sinə heç bir təsir göstərmədi. Bu məlumatlar göstərir ki, qarğıdalı dənəsinin ölçüsü 500 μm azaldıldıqda DM, N və GE-nin ATTD-si yaxşılaşdırıla bilər. Ümumiyyətlə, qarğıdalı və ya qarğıdalı DDGS-nin hissəcik ölçüsü fosforun həzminə heç bir təsir göstərmir. Paxla yeminin əzilən hissəcik ölçüsünün azaldılması enerji həzminə də müsbət təsir göstərə bilər. Lupinin hissəcik ölçüsü 1304 μm-dən 567 μm-ə düşəndə, GE və CP-nin ATTD-si və AA-nın SID-si də xətti olaraq artmışdır. Eynilə, qırmızı noxudun hissəcik ölçüsünün azaldılması nişastanın və enerjinin həzm olunmasını da artıra bilər. Soya ununun hissəcik ölçüsü 949 μm-dən 185 μm-ə düşəndə, enerjinin, əsas və qeyri-əsas AA-nın orta SID-sinə heç bir təsir göstərməmiş, lakin izolösin, metionin, fenilalanin və valinin SID-sini xətti olaraq artırmışdır. Müəlliflər optimal AA, enerji həzmi üçün 600 μm soya unu təklif etmişlər. Əksər təcrübələrdə hissəcik ölçüsünün azaldılması DE və ME səviyyələrini artıra bilər ki, bu da nişastanın həzm olunmasının yaxşılaşdırılması ilə əlaqəli ola bilər. Nişasta tərkibi az və lif tərkibi yüksək olan pəhrizlər üçün pəhrizin hissəcik ölçüsünün azaldılması DE və ME səviyyələrini artırır ki, bu da həzmin özlülüyünün azaldılması və enerji maddələrinin həzm olunmasının yaxşılaşdırılması ilə əlaqəli ola bilər.
Donuzlarda mədə xorasının patogenezinə yem hissəciklərinin ölçüsünün təsiri
Donuz mədəsi vəzili və vəzisiz bölgələrə bölünür. Vəzisiz bölgə mədə xorasının yüksək rast gəlinən sahəsidir, çünki vəzili bölgədəki mədə mukozası qoruyucu təsir göstərir. Yem hissəciklərinin ölçüsünün azalması mədə xorasının səbəblərindən biridir və istehsal növü, istehsal sıxlığı və saxlama növü də donuzlarda mədə xorasına səbəb ola bilər. Məsələn, qarğıdalı dənəsinin ölçüsünün 1200 μm-dən 400 μm-ə, 865 μm-dən 339 μm-ə qədər azalması donuzlarda mədə xorasının tezliyinin artmasına səbəb ola bilər. 400 μm qarğıdalı dənəsinin ölçüsündə qranullarla bəslənən donuzlarda mədə xorasının tezliyi eyni dən ölçüsünə malik tozla bəslənən donuzlara nisbətən daha yüksək idi. Qranulların istifadəsi donuzlarda mədə xorasının tezliyinin artmasına səbəb olmuşdur. Donuzlarda incə qranullar qəbul etdikdən 7 gün sonra mədə xorası simptomlarının inkişaf etdiyini fərz etsək, sonra 7 gün ərzində iri qranullarla bəsləmək də mədə xorası simptomlarını yüngülləşdirmişdir. Donuzlar mədə xorasından sonra Helicobacter infeksiyasına həssasdırlar. Kobud yem və toz yemlə müqayisədə, donuzlara xırda doğranmış yemlər və ya qranullar verildikdə mədədə xlorid ifrazı artmışdır. Xlorid miqdarının artması həmçinin Helicobacter-in çoxalmasına səbəb olacaq və nəticədə mədədə pH səviyyəsi azalacaq. Yem hissəciklərinin ölçüsünün donuzların böyüməsinə və istehsal göstəricilərinə təsiri
Yem hissəciklərinin ölçüsünün donuzların böyüməsinə və istehsal göstəricilərinə təsiri
Dən ölçüsünün azaldılması həzm fermentlərinin təsir sahəsini artıra və enerji və qida maddələrinin həzmini yaxşılaşdıra bilər. Lakin, həzmdə bu artım böyümə göstəricilərinin yaxşılaşmasına səbəb olmur, çünki donuzlar həzm çatışmazlığını kompensasiya etmək və nəticədə lazım olan enerjini əldə etmək üçün yem qəbulunu artıracaqlar. Ədəbiyyatda bildirilir ki, süddən kəsilmiş donuz balalarının və kökəlmə donuzlarının rasionunda buğdanın optimal hissəcik ölçüsü müvafiq olaraq 600 μm və 1300 μm-dir.
Buğdanın dənə ölçüsü 1200 μm-dən 980 μm-ə düşəndə yem qəbulu artırıla bilərdi, lakin yem səmərəliliyi heç bir təsir göstərməmişdir. Eynilə, buğdanın dənə ölçüsü 1300 μm-dən 600 μm-ə düşəndə 93-114 kq kökəlmə donuzlarının yem səmərəliliyi yaxşılaşdırıla bilərdi, lakin bu, 67-93 kq kökəlmə donuzlarına heç bir təsir göstərməmişdir. Qarğıdalı dənə ölçüsünün hər 100 μm azalması üçün böyüyən donuzların G:F 1,3% artmışdır. Qarğıdalı dənə ölçüsü 800 μm-dən 400 μm-ə düşəndə donuzların G:F 7% artmışdır. Müxtəlif dənli bitkilərin fərqli hissəcik ölçüsü azaltma təsirləri var, məsələn, eyni hissəcik ölçüsü və eyni hissəcik ölçüsü azaltma diapazonuna malik qarğıdalı və ya sorqo, donuzlar qarğıdalıya üstünlük verirlər. Qarğıdalı dənə ölçüsü 1000 μm-dən 400 μm-ə düşəndə donuzların ADFI azalmış və G:F artırılmışdır. Sorghumun dənə ölçüsü 724 μm-dən 319 μm-ə düşəndə, donuzların G:F nisbəti də artmışdır. Lakin, 639 μm və ya 444 μm soya unu ilə bəslənən donuzların böyümə göstəriciləri 965 μm və ya 1226 μm soya ununa bənzər idi ki, bu da soya ununun az miqdarda əlavə edilməsi ilə bağlı ola bilər. Buna görə də, yem hissəciklərinin ölçüsünün azaldılmasının gətirdiyi faydalar yalnız yem pəhrizə böyük nisbətdə əlavə edildikdə özünü göstərəcəkdir.
Qarğıdalı dənələrinin ölçüsü 865 μm-dən 339 μm-ə və ya 1000 μm-dən 400 μm-ə, sorghum dənələrinin ölçüsü isə 724 μm-dən 319 μm-ə düşəndə kökəlmə donuzlarının cəmdək kəsim nisbəti yaxşılaşdırıla bilər. Təhlilin səbəbi dənə ölçüsünün azalması və bağırsaq çəkisinin azalması ola bilər. Lakin bəzi tədqiqatlar buğda dənələrinin ölçüsünün 1300 μm-dən 600 μm-ə düşdüyü zaman kökəlmə donuzlarının kəsim nisbətinə heç bir təsir göstərmədiyini aşkar etmişdir. Göründüyü kimi, müxtəlif dənələrin hissəcik ölçüsünün azalmasına fərqli təsirləri var və daha çox tədqiqata ehtiyac var.
Pəhriz hissəciklərinin ölçüsünün donuz bədən çəkisinə və donuz balalarının böyümə göstəricilərinə təsiri ilə bağlı az sayda tədqiqat mövcuddur. Qarğıdalı dənəsinin ölçüsünün 1200 μm-dən 400 μm-ə endirilməsi süd verən donuzların bədən çəkisinə və arxa yağ itkisinə heç bir təsir göstərmir, lakin laktasiya dövründə donuzların yem qəbulunu və əmzikli donuz balalarının çəki artımını azaldır.